Verschillen

Dit geeft de verschillen weer tussen de geselecteerde revisie en de huidige revisie van de pagina.

Link naar deze vergelijking

Beide kanten vorige revisie Vorige revisie
baksteen [2017/05/26 11:14]
jan
baksteen [2017/05/26 11:22] (huidige)
jan
Regel 2: Regel 2:
  
  
-Metselsteen. Bakstenen werden direct van de fabriek gekocht. Ze werden voorgeschreven inde bestekken, die dan meestal de kwaliteit (hardheid) en de herkomst vermeldden. De kwaliteit werd bepaald door de plaats die de gevormde stenen in de ovens hadden. Des te dichter bij het vuur, des te harder en intenser van kleur ze  ​288 ​ ​waren. ​Men onderscheidde de kwaliteiten van zacht naar hard onder andere als volgt: dek- of schuimlaag, welboord, rood in de volgende onderverdelingen:​ keurrood, walrood, bestrood en appelbloesem;​ vervolgens: grauwe steen, al naar de plaats van herkomst onderverdeeld in: +Metselsteen. Bakstenen werden direct van de fabriek gekocht. Ze werden voorgeschreven in de bestekken, die dan meestal de kwaliteit (hardheid) en de herkomst vermeldden. De kwaliteit werd bepaald door de plaats die de gevormde stenen in de ovens hadden. Des te dichter bij het vuur, des te harder en intenser van kleur ze  waren. ​
  
-1. boeregrauwgemeen grauwe ​en best grauwe+Men onderscheidde de kwaliteiten van zacht naar hard onder andere als volgt: dek- of schuimlaagwelboord, rood in de volgende onderverdelingen:​ keurrood, walrood, bestrood ​en appelbloesem;​ vervolgens: ​grauwe ​steen, al naar de plaats van herkomst onderverdeeld in: 
  
-2. ondergrauwe,​ boeregrauw, bovengrauw, walgrauw, rijngrauw en loosjesgrauwe. ​+  - boeregrauw, gemeen grauwe en best grauwe 
 +  - ondergrauwe,​ boeregrauw, bovengrauw, walgrauw, rijngrauw en loosjesgrauwe.  
 +  - hardgrauwe, gemeengrauwe en best gevelgrauwe
  
-3hardgrauwegemeengrauwe ​en best gevelgrauwe+De hardste stenen waren klinkers, onderverdeeld in grijze, grote stadsvlakke,​ kleine stadsvlakke,​ regenbak, blauwe gevel, grijze gevelklinkersBij de beoordeling speelden de klank en het vlakzijn mee in de kwaliteitsbepalingvooral in die gevallen waar ze voor het zichtbare gevelwerk werden toegepast. Ook bepaalden de plaatsen van herkomst vaak de keuze van de bouwmeesters ​en bouwheren. Niet alleen vanwege de kwaliteit, maar vooral ook vanwege de afmetingen en de kleurnuances. Deze laatste waren nl. sterk afhankelijk van de gebruikte kleisoorten,​ die roodbakkend dan wel geelbakkend kon zijnStreken waar (in het begin van de 19de eeuw stenen vandaan kwamen waren: ​
  
-De hardste stenen waren klinkers, onderverdeeld in grijze, grote stadsvlakkekleine stadsvlakke,​ regenbak, blauwe gevel, grijze gevel klinkers. Bij de beoordeling speelden de klank en het vlak zijn mee in de kwaliteitsbepalingvooral in die gevallen waar ze voor het zichtbare ​gevelwerk ​werden toegepastOok bepaalden ​de plaatsen van herkomst vaak de keuze van de bouwmeesters ​en bouwherenNiet alleen vanwege ​de kwaliteitmaar vooral ook vanwege de afmetingen ​en de kleurnuancesDeze laatste waren nl. sterk afhankelijk van de gebruikte kleisoortendie roodbakkend dan wel geelbakkend kon zijnStreken waar (in het begin van de 19de eeuw stenen vandaan kwamen waren: ​+  - de provincie Utrecht, de Vechtstreek. In het bestek van het rechthuis te Westzaan (1780) worden genoemd Vegtse of Lekse moppen voor de funderingbeste Vegtse vlakke grijze harde klinkerts voor  het trasraam en Vegtse grauwe moppen ​voor het gevelwerk. ​ 
 +  - langs de grote rivieren Waal, Maas, Rijn en Lek 
 +  - langs de oude Rijnomgeving Woerden ​en Leiden, meestal aangeduid als Leydsche steen 
 +  - langs de Hollandse Usselaangeduid als Goudsche steen. 
 +  - langs de Gelderse Ussel, ​in de nabijheid van Zutphen.  
 +  - uit het noorden ​van Friesland en Groningen, waarbij ​de eerste geelbakkende klei had en de tweede roodbakkende. ​
  
-1. de provincie Utrecht, de Vechtstreek. In het bestek van het rechthuis te Westzaan (1780) worden genoemd Vegtse of Lekse moppen voor de fundering, beste Vegtse vlakke grijze harde klinkerts voor  het trasraam en Vegtse grauwe moppen voor het gevelwerk.  +Ook ten oosten van Alkmaar hebben bij Oudorp, Koedijk en Rustenburg vanaf de 14de eeuw tot in de 17de eeuw steenbakkerijen gestaan. In de Zaanstreek zijn aan oude gebouwen tot nu toe geen bakstenen van het (klooster)moppen formaat aangetroffen,​ zoals elders in NoordHolland wel het geval is geweest. In de 13de en de 14de eeuw werd hier nog niet in of met steen gebouwd. Wat niet wil zeggen dat er helemaal niet gebouwd werd. Het aanleggen van de dijken en de [[dam|Dam]] in de [[zaan2|Zaan]] en het begin van ontginningswerken zullen veel onderkomens ​ hebben gevergd. Men mag aannemen dat de huizen toen nog steeds op dezelfde wijze werden gemaakt, zoals honderden jaren voor deze eeuwen, nl. met gevlochten en later wellicht met houten wanden. Daarbij stonden de huizen dan niet op gemetselde poeren, maar werden op skeletstijlen in de grond geplaatst. De huizen werden wel op een enigszins verhoogd terrein neergezet. Men kan aan de afmetingen van bakstenen alleen niet de ouderdom van een gebouw aflezen. Elke fabriek (streek) had zo zijn eigen steenformaten. In de 16de, 17de en 18de eeuw zijn bakstenen van velerlei afmetingen, hardheid en kleur in de handel geweest. ​
- +
-2. langs de grote rivieren Waal, Maas, Rijn en Lek.  +
- +
-3. langs de oude Rijn, omgeving Woerden en Leiden, meestal aangeduid als Leydsche steen.  +
- +
-4. langs de Hollandse Ussel, aangeduid als Goudsche steen. 5. langs de Gelderse Ussel, in de nabijheid van Zutphen.  +
- +
-6. uit het noorden van Friesland en Groningen, waarbij de eerste geelbakkende klei had en de tweede roodbakkende.  +
- +
-Ook ten oosten van Alkmaar hebben bij Oudorp, Koedijk en Rustenburg vanaf de 14de eeuw tot in de 17de eeuw steenbakkerijen gestaan. In de Zaanstreek zijn aan oude gebouwen tot nu toe geen bakstenen van het (klooster)moppen formaat aangetroffen,​ zoals elders in NoordHolland wel het geval is geweest. In de 13de en de 14de eeuw werd hier nog niet in of met steen gebouwd. Wat niet wil zeggen dat er helemaal niet gebouwd werd. Het aanleggen van de dijken en de Dam in de Zaan en het begin van ontginningswerken zullen veel onderkomens ​ hebben gevergd. Men mag aannemen dat de huizen toen nog steeds op dezelfde wijze werden gemaakt, zoals honderden jaren voor deze eeuwen, nl. met gevlochten en later wellicht met houten wanden. Daarbij stonden de huizen dan niet op gemetselde poeren, maar werden op skeletstijlen in de grond geplaatst. De huizen werden wel op een enigszins verhoogd terrein neergezet. Men kan aan de afmetingen van bakstenen alleen niet de ouderdom van een gebouw aflezen. Elke fabriek (streek) had zo zijn eigen steenformaten. In de 16de, 17de en 18de eeuw zijn bakstenen van velerlei afmetingen, hardheid en kleur in de handel geweest. ​+
  
 Literatuur: ​ Literatuur: ​