Verschillen

Dit geeft de verschillen weer tussen de geselecteerde revisie en de huidige revisie van de pagina.

Link naar deze vergelijking

Beide kanten vorige revisie Vorige revisie
bax [2017/03/03 20:18]
zaanlander
bax [2017/12/28 08:03] (huidige)
zaanlander
Regel 9: Regel 9:
 Op 23 december 1890 sprak hij te Amsterdam over het moderne protestantisme in betrekking tot de sociale kwestie. Toen in 1894 de predikanten Andries Willem Bronsveld, Sietze Douwes van Veen en Johan Karel Koch aan de algemene synode van de Nederlands-Hervormde kerk een motie voorstelden van deze inhoud: //De Synode betreurende de wijze, waarop de heer Bax deelneemt aan den strijd tegen het privaat-bezit en de bestaande orde der maatschappij,​ gaat over tot de orde van den dag//, antwoordde Bax daarop in een //​Verdediging en terechtwijzing ten opzichte eener synodale motie.// Onuitgesproken toespraak (Amsterdam 1894). 'Wat voor afkeuringswaardigs vindt de synode toch in mij, die in het openbaar als mijne overtuiging heb uitgesproken,​ dat de maatschappij zich beweegt in de richting ener onvermijdelijke economische omkering die het privaatbezit zal doen plaats maken voor gemeenschappelijk bezit en dat die omkering krachtig zou meewerken aan de verzekering van een menswaardig bestaan aan allen?'​ Op 23 december 1890 sprak hij te Amsterdam over het moderne protestantisme in betrekking tot de sociale kwestie. Toen in 1894 de predikanten Andries Willem Bronsveld, Sietze Douwes van Veen en Johan Karel Koch aan de algemene synode van de Nederlands-Hervormde kerk een motie voorstelden van deze inhoud: //De Synode betreurende de wijze, waarop de heer Bax deelneemt aan den strijd tegen het privaat-bezit en de bestaande orde der maatschappij,​ gaat over tot de orde van den dag//, antwoordde Bax daarop in een //​Verdediging en terechtwijzing ten opzichte eener synodale motie.// Onuitgesproken toespraak (Amsterdam 1894). 'Wat voor afkeuringswaardigs vindt de synode toch in mij, die in het openbaar als mijne overtuiging heb uitgesproken,​ dat de maatschappij zich beweegt in de richting ener onvermijdelijke economische omkering die het privaatbezit zal doen plaats maken voor gemeenschappelijk bezit en dat die omkering krachtig zou meewerken aan de verzekering van een menswaardig bestaan aan allen?'​
  
 +**Teleurgestelde kerkelijken**\\
 Bax meende dat de kerk te kort was geschoten in het bijstaan van arbeiders in bijvoorbeeld zelfstudie, of de strijd tegen drankmisbruik. Deze mening ventileerde hij ook op de openbare bijeenkomsten waar hij met regelmaat sprak. Deze bijeenkomsten werden met name ook veel bezocht door teleurgestelde Christenen; de Zaanstreek was overigens ook toen al een der meest onkerkelijke streken van Nederland. Bax zag de ontkerkelijking,​ die aan de Zaan groot was, mede als schuld van de kerk. Hij wist dat de arbeidersbeweging behalve materialistische ook die zedelijke waarden wilde dienen die de kerk te lang had vergeten. Dat dit juist was gezien, bleek op zijn vele propagandatochten door het land, waarbij hij door zijn uiterlijk en manieren, door zijn bewogenheid en populaire spreektrant vaak honderden toehoorders had die voor een groot deel uit teleurgestelde kerkelijken bestonden die niet ongelovig waren. 'Want wat betekent ons Christendom,​ indien het zich ook niet openbaart in een protest tegen hetgeen ons op welk gebied dan ook onrechtvaardig toeschijnt'​. Soms geraakte Bax in levensgevaar (Roermond, 1893). ​ Bax meende dat de kerk te kort was geschoten in het bijstaan van arbeiders in bijvoorbeeld zelfstudie, of de strijd tegen drankmisbruik. Deze mening ventileerde hij ook op de openbare bijeenkomsten waar hij met regelmaat sprak. Deze bijeenkomsten werden met name ook veel bezocht door teleurgestelde Christenen; de Zaanstreek was overigens ook toen al een der meest onkerkelijke streken van Nederland. Bax zag de ontkerkelijking,​ die aan de Zaan groot was, mede als schuld van de kerk. Hij wist dat de arbeidersbeweging behalve materialistische ook die zedelijke waarden wilde dienen die de kerk te lang had vergeten. Dat dit juist was gezien, bleek op zijn vele propagandatochten door het land, waarbij hij door zijn uiterlijk en manieren, door zijn bewogenheid en populaire spreektrant vaak honderden toehoorders had die voor een groot deel uit teleurgestelde kerkelijken bestonden die niet ongelovig waren. 'Want wat betekent ons Christendom,​ indien het zich ook niet openbaart in een protest tegen hetgeen ons op welk gebied dan ook onrechtvaardig toeschijnt'​. Soms geraakte Bax in levensgevaar (Roermond, 1893). ​
  
 Eerst in Zaandam, vervolgens in Leeuwarden, werd hij door de socialisten kandidaat gesteld voor de Tweede Kamer. Geen van beide keren werd hij echter gekozen. Pas in 1897 sloot hij zich aan bij de SDAP, waarin hij een van de eerste predikanten was. Bax was radicaler dan zijn collega'​s en geestverwanten J.Th. Tenthoff, J. van Loenen Martinet, A.W. Kamp en A.W. van Wijk. In de SDAP heeft Bax geen rol gespeeld. Wel heeft hij bewerkstelligd dat jongere vrijzinnige collega'​s de strijd voor de ontmoeting tussen christendom en socialisme voortzetten. Aan De Blijde Wereld, opgericht in 1902, en de socialistische predikantenvereniging (1907) nam hij niet meer deel.  Eerst in Zaandam, vervolgens in Leeuwarden, werd hij door de socialisten kandidaat gesteld voor de Tweede Kamer. Geen van beide keren werd hij echter gekozen. Pas in 1897 sloot hij zich aan bij de SDAP, waarin hij een van de eerste predikanten was. Bax was radicaler dan zijn collega'​s en geestverwanten J.Th. Tenthoff, J. van Loenen Martinet, A.W. Kamp en A.W. van Wijk. In de SDAP heeft Bax geen rol gespeeld. Wel heeft hij bewerkstelligd dat jongere vrijzinnige collega'​s de strijd voor de ontmoeting tussen christendom en socialisme voortzetten. Aan De Blijde Wereld, opgericht in 1902, en de socialistische predikantenvereniging (1907) nam hij niet meer deel. 
  
 +**De rooie dominee**\\
 In 1915 werd hij erelid van het Religieus-Socialistisch Verbond. In de Zaanse socialistische beweging werd hij een der populairste figuren. Met zijn vriendelijk gezicht, zijn levendige ogen en zijn grijze krullen, buitenshuis gedekt door een grote flambard, was //de rooie dominee// op arbeidersbijeenkomsten altijd een welkome verschijning. Zijn woord bezat een groot gezag en werkte kalmerend op de gemoederen, wanneer de golven der discussie te hoog dreigden te slaan. In 1915 werd hij erelid van het Religieus-Socialistisch Verbond. In de Zaanse socialistische beweging werd hij een der populairste figuren. Met zijn vriendelijk gezicht, zijn levendige ogen en zijn grijze krullen, buitenshuis gedekt door een grote flambard, was //de rooie dominee// op arbeidersbijeenkomsten altijd een welkome verschijning. Zijn woord bezat een groot gezag en werkte kalmerend op de gemoederen, wanneer de golven der discussie te hoog dreigden te slaan.
  
Regel 22: Regel 24:
  
 In zijn verschillende gelegenheidsgeschriften heeft Bax zich steeds gekeerd tegen de onzuiverheid die hij aanvoelde. Hij pleitte voor algemeen kiesrecht, voor geheelonthouding en voor het rentmeesterschap. Hij was in zijn jeugd geholpen, nu moest hij anderen helpen. In blijmoedig verwachten van het komende grote was ook het kleine werk als catechisatie en huisbezoek hem lief. De tegenstelling die Fr. van der Goes constateerde tussen Bax, die meende dat het socialisme het christendom diende, en de Blijde Werelddominees,​ die het socialisme door het christelijke wilden verbeteren, bestond niet. In zijn verschillende gelegenheidsgeschriften heeft Bax zich steeds gekeerd tegen de onzuiverheid die hij aanvoelde. Hij pleitte voor algemeen kiesrecht, voor geheelonthouding en voor het rentmeesterschap. Hij was in zijn jeugd geholpen, nu moest hij anderen helpen. In blijmoedig verwachten van het komende grote was ook het kleine werk als catechisatie en huisbezoek hem lief. De tegenstelling die Fr. van der Goes constateerde tussen Bax, die meende dat het socialisme het christendom diende, en de Blijde Werelddominees,​ die het socialisme door het christelijke wilden verbeteren, bestond niet.
 +
 +In Zaandam is een straat naar de predikant vernoemd.
  
 Bron: oa [[http://​bwsa.socialhistory.org/​biografie/​bax|BWSA]] Bron: oa [[http://​bwsa.socialhistory.org/​biografie/​bax|BWSA]]
  
- +{{tag>​predikant}}
- +
- +
- +
- +
- +
-I+