Verschillen

Dit geeft de verschillen weer tussen de geselecteerde revisie en de huidige revisie van de pagina.

Link naar deze vergelijking

Beide kanten vorige revisie Vorige revisie
oostzaandam [2018/06/13 14:16]
zaanlander
oostzaandam [2018/06/13 14:22] (huidige)
zaanlander
Regel 3: Regel 3:
 Voormalige naam van de bewoningsconcentratie ten oosten van [[Zaan|de Zaan]] nabij [[dam|de Dam]], tot 1795 behorend tot de gemeente [[Oostzaan]],​ tussen 1795 en 1811 min of meer een zelfstandige gemeente en sinds 1811 deel uitmakend van de stad Zaandam. Oostzaandam behoorde tot de [[ban|Banne]] van Oostzanen en is ook vanuit het hoofddorp van die banne ontstaan. Het kende in en na de 17e eeuw echter een onafhankelijke economische ontwikkeling. De naam Oostzaandam werd gebruikt om onderscheid te maken met [[Westzaandam]],​ een dorp dat tot de Banne van Westzanen behoorde en evenmin zelfstandig bestuurd werd. Buiten de Zaanstreek kende men dit onderscheid nauwelijks, daar werd gewoonlijk gesproken van Saerdam of Zaandam, waarmee dan zowel Oost- als Westzaandam werden aangeduid. ​ Voormalige naam van de bewoningsconcentratie ten oosten van [[Zaan|de Zaan]] nabij [[dam|de Dam]], tot 1795 behorend tot de gemeente [[Oostzaan]],​ tussen 1795 en 1811 min of meer een zelfstandige gemeente en sinds 1811 deel uitmakend van de stad Zaandam. Oostzaandam behoorde tot de [[ban|Banne]] van Oostzanen en is ook vanuit het hoofddorp van die banne ontstaan. Het kende in en na de 17e eeuw echter een onafhankelijke economische ontwikkeling. De naam Oostzaandam werd gebruikt om onderscheid te maken met [[Westzaandam]],​ een dorp dat tot de Banne van Westzanen behoorde en evenmin zelfstandig bestuurd werd. Buiten de Zaanstreek kende men dit onderscheid nauwelijks, daar werd gewoonlijk gesproken van Saerdam of Zaandam, waarmee dan zowel Oost- als Westzaandam werden aangeduid. ​
  
-Oostzaandam is heel kort een zelfstandige gemeente geweest. Dit kan niet van het (later groteretweelingdorp Westzaandam worden gezegd: dit bleef tot de samenvoeging tot Zaandam in 1811 onderhorig aan de Banne van Westzanen. Oostzaandam wist zich echter onder invloed van de tijdgeest in 1795 los te maken van Oostzaan. De wens van zelfstandigheid bestond toen al lang. Met name de koop van de Ambachtsheerlijkheid door Oostzaanse regenten had dat verlangen sinds 1729 voedsel gegeven. Oostzaandam had Oostzaan al in de 17e eeuw overvleugeld,​ maar bleef in het bansbestuur sterk ondervertegenwoordigd. Daar kwam bij dat de bevolking in Oostzaan gestadig terugliep, terwijl economische bloei Oostzaandam steeds groter had gemaakt. ​+Oostzaandam is heel kort een zelfstandige gemeente geweest. Dit kan niet van het later grotere tweelingdorp Westzaandam worden gezegd: dit bleef tot de samenvoeging tot Zaandam in 1811 onderhorig aan de Banne van Westzanen. Oostzaandam wist zich echter onder invloed van de tijdgeest in 1795 los te maken van Oostzaan. De wens van zelfstandigheid bestond toen al lang. Met name de koop van de Ambachtsheerlijkheid door Oostzaanse regenten had dat verlangen sinds 1729 voedsel gegeven. Oostzaandam had Oostzaan al in de 17e eeuw overvleugeld,​ maar bleef in het bansbestuur sterk ondervertegenwoordigd. Daar kwam bij dat de bevolking in Oostzaan gestadig terugliep, terwijl economische bloei Oostzaandam steeds groter had gemaakt. ​
  
 Bij de Franse overwinning in 1795 zagen de Oostzaandamse notabelen hun kans schoon. Zij stelden 'dat het bestuur meer overeen moet komen met de geproclameerde rechten van de mens' en hadden de tijd zo mee dat zij in 1795, gesteund door een plechtige overeenkomst,​ vrijwel volledige onafhankelijkheid kregen. Dat heeft amper 16 jaar geduurd: bij keizerlijk decreet van 21 oktober 1811 werden Oost- en Westzaandam samengevoegd tot de stad Zaandam. Ondanks de korte periode van zelfstandigheid had het dorp een eigen wapen, met als voorstelling een in aanbouw zijnd houten schip. Het is nadien opgenomen in het wapen van Zaandam, maar het is nog steeds als afzonderlijke afbeelding te zien op de buitenmuur van een apotheek achter de Oostzijderkerk. ​ Bij de Franse overwinning in 1795 zagen de Oostzaandamse notabelen hun kans schoon. Zij stelden 'dat het bestuur meer overeen moet komen met de geproclameerde rechten van de mens' en hadden de tijd zo mee dat zij in 1795, gesteund door een plechtige overeenkomst,​ vrijwel volledige onafhankelijkheid kregen. Dat heeft amper 16 jaar geduurd: bij keizerlijk decreet van 21 oktober 1811 werden Oost- en Westzaandam samengevoegd tot de stad Zaandam. Ondanks de korte periode van zelfstandigheid had het dorp een eigen wapen, met als voorstelling een in aanbouw zijnd houten schip. Het is nadien opgenomen in het wapen van Zaandam, maar het is nog steeds als afzonderlijke afbeelding te zien op de buitenmuur van een apotheek achter de Oostzijderkerk. ​
  
-Had de eerste bewoning zich dicht bij de Dam gevestigd, het dorp strekte zich door de economische opbloei tenslotte uit langs de oostelijke oever van de Zaan tot voorbij het einde van [[poel1|de Poel]] ​(dat is dus het [[kalf1|Kalf]]). Ook langs de Voorzaan ontstond bebouwing, te weten langs de Zuiddijk en op de Hem (het [[kattegat|Kattegat]]). De grens met Oostzaan werd gevormd door de Watering. Oostzaandam was naar schatting ruim 1000 hectare groot. Wat het aantal inwoners betreft was Oostzaandam lange tijd belangrijker dan Westzaandam. Aan het begin van de 17e eeuw woonden er aan de oostelijke Zaanoever twee maal zoveel mensen als aan de westkant. In 1613 waren er naar Schatting 2500 tot 3000 Oostzaandammers. Eerdere schattingen kunnen, door het ontbreken van gegevens, niet worden gemaakt. Het dorp maakte in de 17e eeuw een flinke groei door, zij het minder onstuimig dan Westzaandam. Nadat in 1622 ongeveer 3600 inwoners waren geteld, groeide de bevolking tot 6241 in 1741. Inmiddels was Westzaandam toen al iets groter en dat zou tot de samenvoeging zo blijven. Zoals bekend liep de bevolkingsomvang vrijwel overal in de tweede helft van de 18e eeuw en de decennia daarna terug. In 1795 woonden er nog 4938 mensen in Oostzaandam,​ bij de samenvoeging in 1811 bracht het dorp 4299 inwoners in. +Had de eerste bewoning zich dicht bij de Dam gevestigd, het dorp strekte zich door de economische opbloei tenslotte uit langs de oostelijke oever van de Zaan tot voorbij het einde van [[poel1|de Poel]] ​ofwel het [[kalf1|Kalf]]. Ook langs de Voorzaan ontstond bebouwing, te weten langs de Zuiddijk en op de Hemhet [[kattegat|Kattegat]]. De grens met Oostzaan werd gevormd door de Watering. Oostzaandam was naar schatting ruim 1000 hectare groot. Wat het aantal inwoners betreft was Oostzaandam lange tijd belangrijker dan Westzaandam. Aan het begin van de 17e eeuw woonden er aan de oostelijke Zaanoever twee maal zoveel mensen als aan de westkant. In 1613 waren er naar Schatting 2500 tot 3000 Oostzaandammers. Eerdere schattingen kunnen, door het ontbreken van gegevens, niet worden gemaakt. Het dorp maakte in de 17e eeuw een flinke groei door, zij het minder onstuimig dan Westzaandam. Nadat in 1622 ongeveer 3600 inwoners waren geteld, groeide de bevolking tot 6241 in 1741. Inmiddels was Westzaandam toen al iets groter en dat zou tot de samenvoeging zo blijven. Zoals bekend liep de bevolkingsomvang vrijwel overal in de tweede helft van de 18e eeuw en de decennia daarna terug. In 1795 woonden er nog 4938 mensen in Oostzaandam,​ bij de samenvoeging in 1811 bracht het dorp 4299 inwoners in. 
  
-Wat de kerkelijke gezindheid betreft was Oostzaandam vroeger overwegend [[gereformeerden|gereformeerd]] ​(lees: ​hervormd). In 1741 waren van 6241 inwoners 4071 de staatsgodsdienst toegedaan; er waren 1167 katholieken,​ 849 [[doopsgezinden|doopsgezinden]] en 154 [[lutheranen|luthersen]]. In de daarop volgende halve eeuw nam het aantal gereformeerden drastisch af; ook de doopsgezinden liepen in aantal terug. Van de 4660 getelde inwoners aan het eind van de 18e eeuw waren er nog 2849 gereformeerd en 507 doopsgezind. Ondanks de bevolkingsafname hadden de [[katholieken|katholieken]] (1085) zich geconsolideerd,​ terwijl het aantal luthersen, ten koste van dat te Westzaandam,​ zelfs was toegenomen tot 205. +Wat de kerkelijke gezindheid betreft was Oostzaandam vroeger overwegend [[gereformeerden|gereformeerd]] ​c.q. hervormd. In 1741 waren van 6241 inwoners 4071 de staatsgodsdienst toegedaan; er waren 1167 katholieken,​ 849 [[doopsgezinden|doopsgezinden]] en 154 [[lutheranen|luthersen]]. In de daarop volgende halve eeuw nam het aantal gereformeerden drastisch af; ook de doopsgezinden liepen in aantal terug. Van de 4660 getelde inwoners aan het eind van de 18e eeuw waren er nog 2849 gereformeerd en 507 doopsgezind. Ondanks de bevolkingsafname hadden de [[katholieken|katholieken]] (1085) zich geconsolideerd,​ terwijl het aantal luthersen, ten koste van dat te Westzaandam,​ zelfs was toegenomen tot 205. 
  
-De eerste bewoners hebben zich aan het eind van de 13e eeuw vanuit Oostzaan direct bij de Dam aan de Zaanoever gevestigd. Zij bouwden er een kapel op een terp (in verband met het overstromingsgevaaren vestigden zich dicht daarbij in de [[klauwershoek|Klauwershoek]]. Zo had enige komvorming plaats, meer althans dan in Westzaandam. De uitbreiding van de bevolking werd opgevangen door bebouwing van de lage [[schinkeldijk|Schinkeldijk]] ​(de Oostzijdeen de hoge zeedijk ​(de Zuiddijk). De bedrijvigheid ging zich concentreren op het [[hemlanden|Hemland]] in de Voorzaan. Pas in de 20e eeuw werden grote stukken van het Oostzijderveld voor bewoning geschikt gemaakt. Zie: [[Zaandam]] ​+De eerste bewoners hebben zich aan het eind van de 13e eeuw vanuit Oostzaan direct bij de Dam aan de Zaanoever gevestigd. Zij bouwden er een kapel op een terp in verband met het overstromingsgevaar en vestigden zich dicht daarbij in de [[klauwershoek|Klauwershoek]]. Zo had enige komvorming plaats, meer althans dan in Westzaandam. De uitbreiding van de bevolking werd opgevangen door bebouwing van de lage [[schinkeldijk|Schinkeldijk]] ​ofwel de Oostzijde en de hoge zeedijk, later de Zuiddijk ​genoemd. De bedrijvigheid ging zich concentreren op het [[hemlanden|Hemland]] in de Voorzaan. Pas in de 20e eeuw werden grote stukken van het Oostzijderveld voor bewoning geschikt gemaakt. Zie: [[Zaandam]] ​
 <WRAP right round box 30%> <WRAP right round box 30%>