gelder

Verschillen

Dit geeft de verschillen weer tussen de geselecteerde revisie en de huidige revisie van de pagina.

Link naar deze vergelijking

Beide kanten vorige revisie Vorige revisie
Volgende revisie
Vorige revisie
gelder [2019/04/29 23:10]
54.159.15.173 ↷ Links aangepast vanwege een verplaatsing
gelder [2019/09/27 13:58] (huidige)
kelvin
Regel 30: Regel 30:
 De papiermakerij kreeg daarenboven te maken met de in 1799 begonnen ontwikkeling van een machine die tot dan toe handmatige werkzaamheden kon verrichten. Na de vervaardiging van de natte papiermassa kon de verwerking daarvan, het scheppen, afnemen, persen en drogen in een arbeidsgang plaats hebben. Dat gaf een forse besparing op tijd, personeel en ruimte. Verder was ook de toepassing van chemische stoffen bij het bleken van wit papier in het buitenland ontwikkeld, terwijl het lijmen in de stof met hars mogelijk was geworden in plaats van de voordien toegepaste oppervlakte-lijming. De Hollandse papiernijverheid was door deze elders ontwikkelde uitvindingen op achterstand gekomen, zoals eerder de Veluwse papiermakerij was overschaduwd door de Zaanse ten gevolge van de hier toegepaste toen nog moderne productiemethoden. ​ De papiermakerij kreeg daarenboven te maken met de in 1799 begonnen ontwikkeling van een machine die tot dan toe handmatige werkzaamheden kon verrichten. Na de vervaardiging van de natte papiermassa kon de verwerking daarvan, het scheppen, afnemen, persen en drogen in een arbeidsgang plaats hebben. Dat gaf een forse besparing op tijd, personeel en ruimte. Verder was ook de toepassing van chemische stoffen bij het bleken van wit papier in het buitenland ontwikkeld, terwijl het lijmen in de stof met hars mogelijk was geworden in plaats van de voordien toegepaste oppervlakte-lijming. De Hollandse papiernijverheid was door deze elders ontwikkelde uitvindingen op achterstand gekomen, zoals eerder de Veluwse papiermakerij was overschaduwd door de Zaanse ten gevolge van de hier toegepaste toen nog moderne productiemethoden. ​
  
-De firma Van Gelder Schouten & Comp. richtte zich in 1835 met een brief tot Koning Willem 1. Hierin werd de achterstand van de Hollandse papierfabricage geanalyseerd,​ waarbij al werd opgemerkt dat de Zaanstreek, vanwege de mindere kwaliteit van het oppervlaktewater niet geschikt was voor de vestiging van papierfabrieken en waarin werd aangekondigd dat de firma daartoe in Gelderland of Overijssel over wenste te gaan. In 1837 werd het voornemen een papierfabriek te vestigen gestalte gegeven, echter niet in het oosten des lands, maar in Zaandijk. Daar werd de papiermolen [[fortuin|het Fortuin]] aangekocht en ingericht met een door stoomkracht aangedreven installatie voor het maken van witpapier. Dat de illusies van de firma werden verstoord door enerzijds onkunde en knullig handelen van de machineleverancier en anderzijds door dwarsliggende Zaanse concurrenten,​ zij dwongen de firma tot het stoken met turf in plaats van met cokes, kon niet worden voorzien. De kosten liepen echter te hoog op en de resultaten bleven achter. ​+De firma Van Gelder Schouten & Comp. richtte zich in 1835 met een brief tot Koning Willem 1. Hierin werd de achterstand van de Hollandse papierfabricage geanalyseerd,​ waarbij al werd opgemerkt dat de Zaanstreek, vanwege de mindere kwaliteit van het oppervlaktewater niet geschikt was voor de vestiging van papierfabrieken en waarin werd aangekondigd dat de firma daartoe in Gelderland of Overijssel over wenste te gaan. In 1837 werd het voornemen een papierfabriek te vestigen gestalte gegeven, echter niet in het oosten des lands, maar in Zaandijk. Daar werd de papiermolen [[fortuin3|het Fortuin]] aangekocht en ingericht met een door stoomkracht aangedreven installatie voor het maken van witpapier. Dat de illusies van de firma werden verstoord door enerzijds onkunde en knullig handelen van de machineleverancier en anderzijds door dwarsliggende Zaanse concurrenten,​ zij dwongen de firma tot het stoken met turf in plaats van met cokes, kon niet worden voorzien. De kosten liepen echter te hoog op en de resultaten bleven achter. ​
  
 Het Fortuin leverde niet het verwachte fortuin, maar leidde tot jarenlange verliezen. Temeer doordat ook de nog niet verstoomde grauwpapiermakerij in de molens van de firma wegkwijnde, kreeg de onderneming het zeer moeilijk. In 1855 kwam het zelfs zo ver dat het Fortuin weer werd teruggebracht van stoomfabriek tot windmolen; het eerste industriële avontuur was volkomen mislukt. Intussen was in 1845 een derde jonge generatie Van Gelders aangetreden. Terwijl hun vaders zich de tanden braken op de witpapierfabricage in het Fortuin, de firma Van Gelder Schouten & Comp. zou nog tot 1857 worden voortgezet, begonnen de zoons onder de naam Van Gelder Zonen zelfstandig in de oude molen De Eendracht een machinale fabriek van pakpapier. En, om met de geschiedschrijfster dr. Jane de Jongh te spreken: Wat de vaders door zware tegenslag niet hadden kunnen bereiken, brachten zij tot stand; zij traden uit de strijd om de stoom zegevierend tevoorschijn. ​ Het Fortuin leverde niet het verwachte fortuin, maar leidde tot jarenlange verliezen. Temeer doordat ook de nog niet verstoomde grauwpapiermakerij in de molens van de firma wegkwijnde, kreeg de onderneming het zeer moeilijk. In 1855 kwam het zelfs zo ver dat het Fortuin weer werd teruggebracht van stoomfabriek tot windmolen; het eerste industriële avontuur was volkomen mislukt. Intussen was in 1845 een derde jonge generatie Van Gelders aangetreden. Terwijl hun vaders zich de tanden braken op de witpapierfabricage in het Fortuin, de firma Van Gelder Schouten & Comp. zou nog tot 1857 worden voortgezet, begonnen de zoons onder de naam Van Gelder Zonen zelfstandig in de oude molen De Eendracht een machinale fabriek van pakpapier. En, om met de geschiedschrijfster dr. Jane de Jongh te spreken: Wat de vaders door zware tegenslag niet hadden kunnen bereiken, brachten zij tot stand; zij traden uit de strijd om de stoom zegevierend tevoorschijn. ​
  
-[{{ :​van_gelder_2.jpg?​300|Molen en fabriek de Eendracht kort voor 1889, het jaar waarin de molen werd afgebroken en naar Emst vervoerd }}]Met twee stoommachines en een tweedehands Engelse papiermachine ging de jonge firma Van Gelder Zonen aan de slag. Tussen 1846 en 1850 produceerden de drie neven in de Eendracht niet minder dan 45 verschillende soorten papier. ​ Al snel volgden tussen 1851 en 1852 vernieuwingen en uitbreidingen,​ men werkte toen zelfs met acht stoommachines. Toen in 1855 de zaken van de vaders, de oude firma Van Gelder Schouten & Comp., waren overgenomen,​ bereikte men een omzet van 260.000. Naast de productie kwam nu ook de groothandel in papier tot bloei. Wormerveer, waar het handelskantoor was gevestigd, was daarvoor niet de meest geschikte plaats; in 1858 werd de handelspoot naar Amsterdam overgebracht. ​+[{{ :​van_gelder_2.jpg?​300|Molen en fabriek de Eendracht kort voor 1889, het jaar waarin de molen werd afgebroken en naar Emst vervoerd }}]Met twee stoommachines en een tweedehands Engelse papiermachine ging de jonge firma Van Gelder Zonen aan de slag. Tussen 1846 en 1850 produceerden de drie neven in de Eendracht niet minder dan 45 verschillende soorten papier. ​ Al snel volgden tussen 1851 en 1852 vernieuwingen en uitbreidingen,​ men werkte toen zelfs met acht stoommachines. Toen in 1855 de zaken van de vaders, de oude firma Van Gelder Schouten & Comp., waren overgenomen,​ bereikte men een omzet van ƒ260.000. Naast de productie kwam nu ook de groothandel in papier tot bloei. Wormerveer, waar het handelskantoor was gevestigd, was daarvoor niet de meest geschikte plaats; in 1858 werd de handelspoot naar Amsterdam overgebracht. ​
  
 De neven lieten daartoe een pakhuis van zeven verdiepingen aan de Nieuwezijds Voorburgwal verbouwen. De in 1855 van de vaders overgenomen de Bok was inmiddels gesloopt, de productie werd naar de Eendracht overgeheveld. In 1859 bedroeg het aantal werknemers van VGZ 145, tien jaar later was het gestegen tot 222; het bedrijf was toen uitgegroeid tot het tweede papierbedrijf van Nederland. ​ De neven lieten daartoe een pakhuis van zeven verdiepingen aan de Nieuwezijds Voorburgwal verbouwen. De in 1855 van de vaders overgenomen de Bok was inmiddels gesloopt, de productie werd naar de Eendracht overgeheveld. In 1859 bedroeg het aantal werknemers van VGZ 145, tien jaar later was het gestegen tot 222; het bedrijf was toen uitgegroeid tot het tweede papierbedrijf van Nederland. ​
Regel 69: Regel 69:
 Het bedrijf van oorsprong bleef wel steeds pakpapieren fabriceren, maar deze sector kreeg, zeker nadat de vestigingsplaats van het concern was verplaatst, niet de meeste aandacht. De groei van het concern vond elders plaats, er werd geïnvesteerd waar de meeste winst werd behaald. Het gevolg voor Wormer was dat in een lange reeks van jaren de investeringen verhoudingsgewijs achterbleven. In feite begon dit proces al rond het jaar 1900. Het moederbedrijf werd van minder belang dan de zich spectaculair ontwikkelende dochterondernemingen elders. Weinigen beseften dat, als ooit de papierafzet zou stagneren of als door andere oorzaken de resultaten langdurig zouden terugvallen,​ de zwakkere onderdelen van het concern, dus de fabriek in Wormer, daaronder het eerst en het meest zouden lijden. Het is, volgens deze achteraf redenering, eigenlijk verwonderlijk dat de Eendracht het in deze verhoudingen,​ tussen twee wereldoorlogen en een tussenliggende crisis en vervolgens ook nog enkele tientallen jaren, kon bolwerken. Maar het einde kondigde zich aan.  Het bedrijf van oorsprong bleef wel steeds pakpapieren fabriceren, maar deze sector kreeg, zeker nadat de vestigingsplaats van het concern was verplaatst, niet de meeste aandacht. De groei van het concern vond elders plaats, er werd geïnvesteerd waar de meeste winst werd behaald. Het gevolg voor Wormer was dat in een lange reeks van jaren de investeringen verhoudingsgewijs achterbleven. In feite begon dit proces al rond het jaar 1900. Het moederbedrijf werd van minder belang dan de zich spectaculair ontwikkelende dochterondernemingen elders. Weinigen beseften dat, als ooit de papierafzet zou stagneren of als door andere oorzaken de resultaten langdurig zouden terugvallen,​ de zwakkere onderdelen van het concern, dus de fabriek in Wormer, daaronder het eerst en het meest zouden lijden. Het is, volgens deze achteraf redenering, eigenlijk verwonderlijk dat de Eendracht het in deze verhoudingen,​ tussen twee wereldoorlogen en een tussenliggende crisis en vervolgens ook nog enkele tientallen jaren, kon bolwerken. Maar het einde kondigde zich aan. 
  
-In 1971 staken, terwijl een fusie tussen Van Gelder Zonen en de Koninklijke Nederlandse Papierfabrieken KNP te Maastricht in de maak leek, geruchten de kop op dat het tot massale ontslagen bij Van Gelder zou komen; het concern met in totaal 6000 werknemers zou de onrendabele takken afstoten en de rendabele reorganiseren. Wormer, waar 700 mensen werkten en waar pak-, asbest- en behangselpapier werden gemaakt, zou buiten schot blijven. De besprekingen over de fusie met de KNP werden al snel beëindigd, omdat er onenigheid bestond over de vraag hoeveel arbeidsplaatsen moesten worden weggesaneerd. In de ogen van de directie van Van Gelder wilde de KNP teveel banen schrappen. Kort daarna werd bekend gemaakt dat Van Gelder Zonen over 1970 een verlies van f 3.5 miljoen had gemaakt; een jaar later liep het verlies op tot 11,8 miljoen gulden. ​+In 1971 staken, terwijl een fusie tussen Van Gelder Zonen en de Koninklijke Nederlandse Papierfabrieken KNP te Maastricht in de maak leek, geruchten de kop op dat het tot massale ontslagen bij Van Gelder zou komen; het concern met in totaal 6000 werknemers zou de onrendabele takken afstoten en de rendabele reorganiseren. Wormer, waar 700 mensen werkten en waar pak-, asbest- en behangselpapier werden gemaakt, zou buiten schot blijven. De besprekingen over de fusie met de KNP werden al snel beëindigd, omdat er onenigheid bestond over de vraag hoeveel arbeidsplaatsen moesten worden weggesaneerd. In de ogen van de directie van Van Gelder wilde de KNP teveel banen schrappen. Kort daarna werd bekend gemaakt dat Van Gelder Zonen over 1970 een verlies van f 3.5 miljoen had gemaakt; een jaar later liep het verlies op tot ƒ11,8 miljoen gulden. ​
  
 Na het mislukken van de fusie met de KNP zocht Van Gelder contact met de Amerikaanse Papierfabrikant Crown Zellerbach, die in 1972 50 % van de aandelen overnam. De jaren daaropvolgend leek het papierconcern zich te herstellen; over 1974 werd zelfs een winst van f 39 miljoen geboekt. In 1975 was er evenwel al weer verlies van f 25 miljoen en ook de jaren daarna zou dat zo blijven. In 1979 was het aantal arbeidsplaatsen bij het concern teruggelopen tot circa 4000 werknemers. ​ Na het mislukken van de fusie met de KNP zocht Van Gelder contact met de Amerikaanse Papierfabrikant Crown Zellerbach, die in 1972 50 % van de aandelen overnam. De jaren daaropvolgend leek het papierconcern zich te herstellen; over 1974 werd zelfs een winst van f 39 miljoen geboekt. In 1975 was er evenwel al weer verlies van f 25 miljoen en ook de jaren daarna zou dat zo blijven. In 1979 was het aantal arbeidsplaatsen bij het concern teruggelopen tot circa 4000 werknemers. ​
  • gelder.1556572243.txt.gz
  • Laatst gewijzigd: 2019/04/29 23:10
  • door 54.159.15.173