klaas_ter_laan

Slochteren, 8 juli 1871 - Utrecht, 6 maart 1963

Klaas ter Laan in 1914. Foto Beeldbank Gemeentearchief Zaanstad

Kornelis (Klaas) ter Laan, politicus, dialectoloog en folklorist. Burgemeester van Zaandam (1914-1936), eerste sociaal-democratische burgemeester van Nederland. Kornelis (Klaas) ter Laan werd als zoon van een kleine boer geboren in het Groningse Slochteren. Als kwekeling te Sappemeer bezocht hij al vergaderingen waar Ferdinand Domela Nieuwenhuis sprak, die in het Oldambt, met zijn scherpe sociale tegenstellingen, al vroeg een grote aanhang had. Ter Laan werd lid van de Sociaal Democratische Bond, wat hij tot 1893, toen de SDB de anarchistische richting insloeg, zou blijven.

Als onderwijzer werkte hij achtereenvolgens in Appingedam, Dordrecht, Arnhem en Sluis. Daarna werd hij hoofd van een school in Delft. Na het opzeggen van zijn lidmaatschap van de SDB was hij enige tijd actief lid van de Vrijlandbeweging, die er naar streefde grond tot eigendom van de gemeenschap te maken, om zodoende sociaal onrecht op te heffen. Kort na zijn benoeming in Delft werd hij lid van de Sociaal Democratische Arbeiders Partij in 1898. In 1901 werd hij, na actief propaganda te hebben gevoerd, in de Tweede Kamer gekozen voor de SDAP.

In 1905, 1909 en 1913 werd hij herkozen. In 1902 was hij reeds als eerste sociaal-democraat in de Haagse raad gekomen. Nadat burgemeester Elias te Zaandam was afgetreden, werd Ter Laan als zijn opvolger benoemd in 1914. Over deze benoeming was veel te doen, want voor het eerst werd een lid van de SDAP, een partij die op een revolutionair standpunt stond, tot het burgemeesterschap geroepen. Ook na zijn installatie te Zaandam bleef Ter Laan in de Tweede Kamer; tijdens de mobilisatiejaren verwierf hij zich de erenaam 'vader van de militairen'. Het rode Zaandam kwam met Ter Laan als burgemeester in het brandpunt van de belangstelling te staan.

Spraakmakend was dat B. en W. besloten op Oranje-feestdagen, met uitzondering van Koninginnedag, 31 augustus niet meer te vlaggen van het stadhuis, hetgeen tot kamervragen leidde. Het geven van toestemming tot het houden van demonstraties op zondagen bracht de protestants-christelijke Zaandammers in verzet. Kort na de installatie van Ter Laan brak te Zaandam een grote houtwerkersstaking uit in 1914, die vrijwel algemeen werd. Bij vorige stakingen was het telkens gekomen tot hardhandig treffen tussen politie en stakers. Met spanning werd afgewacht of Ter Laan dit als hoofd van de politie zou kunnen vermijden. Door zijn zorgvuldig manoeuvreren bleef het rustig op straat, uitgezonderd enige kleinere opstootjes, gehandhaafd.

In 1929 brak opnieuw een houtwerkersstaking uit. Ditmaal kwam het tot felle botsingen tussen de stakers, die werkwilligen naar- en van hun werk begeleidden, en de politie. De populariteit van de rode burgemeester bij de Zaanse arbeiders werd hierdoor aangetast, maar Ter Laan zou tot zijn pensionering in 1936 burgemeester van Zaandam blijven. Behalve als politicus heeft Ter Laan zich intensief bezig gehouden met de dialectologie en folklore, in het bijzonder van Groningen, op welk gebied hij een aantal belangrijke werken publiceerde.

In 1929 verscheen van zijn hand het Nieuw Groninger Woordenboek, in '28 en '30 twee delen van zijn Groninger Overleveringen, in '53 de Proeve van een Groninger Spraakkunst en in '54 de twee delen van een Groninger Encyclopedie. In 1962 tenslotte zag zijn monumentale Geschiedenis van Slochteren het licht. Kornelis ter Laan overleed in Utrecht op 6 maart 1963. In Slochteren, welke gemeente hem tot ereburger benoemde, is een gedenkteken voor hem opgericht.

  • klaas_ter_laan.txt
  • Laatst gewijzigd: 2019/05/06 18:53
  • door jan