buitendijks

De aanleg van dijken in de 13e eeuw en daarna volgde lang niet overal nauwkeurig de grenzen tussen land en water.

Men legde zoveel mogelijk rechte stukken dijk aan en sneed de landtongen in het IJ en de Zaan geheel of ten dele af. Hierdoor ontstonden grote stukken buitendijks land, zoals op de hierbij gereproduceerde kaart naar Joost Jansz. Beeldsnijderplugin-autotooltip__default plugin-autotooltip_bigBeeldsnijder, Joost Jansz

Zie: Topografie. Beeldsnijder tekende in 1575 in opdracht van de hertog van Alva en ten behoeve van de Spaanse legerleiding, een kaart van een deel van Noord-Holland. waarop in het bijzonder de waterstaatkundige toestand van de Zaanstreek met voor die tijd grote nauwkeurigheid is weergegeven. Deze vroegste (dat wil zeggen: niet later gereconstrueerde) kaart is in publikaties over de streek vele malen gereproduceerd.
(1575) duidelijk is te zien. Soms breidden deze stukken zich uit of vormden zich nieuwe stukken buitendijks land door aanslibbing of verlanding, bijvoorbeeld de rietlanden langs de Zaan. Deze gedeelten werden veelal weer ingedijkt door middel van kaden of beschoeiingen langs de Zaan, zogenoemde 'kale dijken'. Daarmee werd de mogelijkheid tot bebouwing van de Zaanoevers in sterke mate bevorderd. De feitelijk buitendijkse Zaanerven werden reeds in de 17e eeuw voor velerlei bebouwings- en economische doeleinden gebruikt. De industrialisatie van de Zaanstreek heeft zich op de buitendijkse landen langs de Zaanoevers geconcentreerd. Afzonderlijke vermelding verdient het stuk buitendijks gebied aan de rand van het IJ dat de ontwikkeling van Zaandam in de loop der eeuwen in belangrijke mate heeft medebepaald: het gebied van de Voorzaan, omvattend de Zaenderhem en het eiland Zaenderhom, gescheiden door de Hollesloot, eens behorend tot de rede van Zaandam, de Achtersluispolder en de Oosterhem.

De naamgeving van grondgebied in de Zaanstreek herinnert soms nog aan de buitendijkse ligging. Gebruikelijke aanduidingen voor zulk land waren Koog of Hemplugin-autotooltip__default plugin-autotooltip_bigHemlanden

Stukken buitendijks aan het water gelegen land. In de Zaanstreek zijn vele hemmen of hemlanden geweest. Ze hebben onder meer bij Assendelft en Zaandam gelegen, ook het Grote Koogven of Koger Hem is er een voorbeeld van. De huidige Hemmes is vrijwel nog het enige schiereiland dat als hemland duidelijk herkenbaar is. De Hemmes ligt tussen de Poel en de Kuil, tegenover de Koog, aan het Kalf vast.
. Namen als Koog aan de Zaan, ontstaan op de Koger Hem, en zowel de Hemmes, een schiereiland in de Zaan ter hoogte van het Kalf, als Hembrug zijn hiermee verklaard.

  • /home/zaanwiki/domains/zaanwiki.nl/private_html/encyclopedie/data/pages/buitendijks.txt
  • Laatst gewijzigd: 2024/01/14 20:55
  • door zaanlander