Zaandam 20 augustus 1877 - Zaandam 13 juli 1937

Jan Zwart, organist, publicist en componist ontving zijn opleiding bij H. van Eyk, Gerard Bartus van Krieken en Hendrik de Vries. Hij was korte tijd organist van de Gereformeerde kerk aan de Westzeedijk in Rotterdam en de Hervormde kerk te Capelle aan de IJssel. Vanaf 1898 was hij cantor-organist bij de Hersteld Evangelische-Lutherse Gemeente in Amsterdam aan de Kloveniersburgwal, in de volksmond De Kloof. Op het beroemde Strümphler orgel in deze kerk, een der mooiste orgels van de hoofdstad, gaf hij talloze orgelconcerten. Zwart maakte de Nederlanders vertrouwd met de al te zeer verwaarloosde muziek van eigen bodem.

Rond 1918 begon de grote tijd voor Jan Zwart. Hij verzorgde door het gehele land orgelbespelingen op historische instrumenten waaronder zomeravondconcerten-serie op vrijdag in de Bullekerk van Zaandam. Als componist werd hij voornamelijk bekend door zijn bewerkingen van psalmen en geestelijke liederen. De meeste composities verschenen via zijn eigen uitgeverij Nederlandse Orgelmuziek. Ook werden daar werken van andere Nederlandse componisten uitgegeven.

Voor menigeen ging een andere wereld open door het luisteren naar Zwart's concerten: de schone wereld van het orgel en haar meesters. Zwart toonde duidelijk aan dat een goed organist geen solisten nodig heeft om mensen te trekken; hij achtte de koning der instrumenten te kort gedaan door medewerking van zangers of instrumentalisten.

Zijn wekelijkse bespelingen op dinsdagavond waren gratis toegankelijk; via de collectezak was de opbrengst van dien aard dat een fonds gesticht kon worden voor restauratie en vergroting van het orgel. In 1922 werd een lening van f l0.000 gesloten en opdracht gegeven aan orgelbouwer A. Bik een tiental registers met zwelwerk aan het instrument toe te voegen.

Vanaf 1929 tot aan zijn dood gaf hij voor de NCRV-radio wekelijks anderhalf uur durende orgelbespelingen. Naast zijn uitgebreide concertpraktijk bleek hij ook een kundig pedagoog en orgelhistoricus. Bekende leerlingen waren onder anderen Feike Asma, Willem Mudde en Cor Kee. Als muziekhistoricus was Jan Zwart autodidact. Hij publiceerde een grote reeks van artikelen over de protestantse orgelkunst. Veel bijdragen verschenen in De Harp, Het Kerkorgel, De Standaard en De Reformatie.

Vanaf 1918 gaf hij jarenlang voor eigen rekening het 'Organistenblad' uit, later omgedoopt tot 'Het Orgelistenblad'. Nog steeds belangwekkend is zijn historisch onderzoek naar de Nederlandse componist Jan Pieterszoon Sweelinck (Orgelistenblad april-mei 1926). In 1933 verscheen van zijn hand een monografie over het orgel in de Grote Kerk te Maassluis: 'Van een deftig orgel'.

Onder de titel 'Jan Zwart speelde voor u' werd op 20 augustus 1959 de geboortedag van Jan Zwart (1877) herdacht voor de NCRV-microfoon. Cor Kee stak na een aantal orgelwerken de volgende speech af.

Van zijn dertien kinderen traden enkele zonen in hun vader's voetspoor: Dirk Jansz Zwart was organist in Zaandam, Delft en Rotterdam. Piet Zwart was organist te Coevorden, Uithuizen en Kampen. Willem Hendrik Zwart was organist in Coevorden en in de Bovenkerk van Kampen, en Jaap Zwart was organist in Zaandam en Amersfoort.

Inmiddels zijn ook enige kleinkinderen, waaronder Everhard Zwart (1958), Dirk Zwart (1962), Boudewijn Zwart (1962), Jan Quintus Zwart en Jaap Zwart jr. aan een organisten-loopbaan begonnen.

Han Gunnink stelde een uitgebreid portret samen van zowel Jan Zwart als de familie.

  • zwart1.txt
  • Laatst gewijzigd: 2017/10/23 11:47
  • door zaanlander