chemische

Produktiesector, tak van nijverheid die, in het groot, gebruik maakt van scheikundige reacties en daarmee stoffen vervaardigt die al of niet verder worden be- of verwerkt.

In de Zaanstreek is de uitsluitend op chemie gestoelde industrie steeds van bescheiden omvang geweest en gebleven. De toepassing van chemie of chemische technologie in delen van het productieproces is daarentegen in vele bedrijfstakken onmisbaar geworden; bedrijven die van zulke toepassingen gebruik maken worden echter niet tot de chemische industrie gerekend.

Naar deze toepassing van chemie ter bewerking van stoffen is pas sinds de tweede helft van de 19e eeuw gestreefd. Voordien berustte de kennis van wat chemische reacties teweeg brengen op toevallige empirische, proefondervindelijk opgedane, ervaring. Te denken valt hierbij aan de Potasbranderij, aan het gebruik van potas als loog en karnemelk als zuur in de Blekerij en van urine in zowel de volmolens als de Blauwselmolens, waarbij ook potas en kalk werden toegevoegd. Andere voorbeelden vinden we in de loodwitmolens, waar loodoxyde werd verkregen met behulp van azijn en paardenmest, en in de cement en trasmolens.

Toepassing van chemische processen op grote schaal kwam voor in de latere verfindustrie, bij de lakstokerij en bij de secundaire veredeling van oliën en zetmeel. In de vorige eeuw ontstonden de Lijmkokerij en in een aantal Zaangemeenten de gasbedrijven. Na 1880 ontwikkelde zich de Zeepindustrie en de parfumerie en essencefabricage, terwijl zich ook een ontwikkeling voordeed in de geneesmiddelenindustrie. Voorts kan de rond de eeuwwisseling ontstane linoleumindustrie worden vermeld.

De vervaardiging van glycerine en kaliloog door de firma Jan Dekker en de latere bereiding van theobromine in de van Jan Dekker overgenomen panden door Naardenchemie zijn voorbeelden van inmiddels tot het verleden behorende chemische industrie in de Zaanstreek.

Alle genoemde bedrijven en/of producten zijn als afzonderlijke trefwoorden vermeld, zie aldaar.

Zie voorts:

  • chemische.txt
  • Laatst gewijzigd: 2018/01/28 16:47
  • door zaanlander